Civə dağılarkən nə etməli? – Topic.az
Civə dağılarkən nə etməli?

Civə dağılarkən nə etməli?

Civə gümüşü rəngdə olan bir elementdir. Maye formasında olan 5 elementdən biridir (Qallium, Brom, Sezyum, Civə və Frankium). Civə zəhərli və bahalı bir maddədir. Fermentlərin istifadəsinə mənfi təsir etdiyi üçün bu çox təklükəlidir. Civə hava, su, torpağda bir neçə formada yerləşir. Onlar elementar civə, qeyri-üzvi və üzvi civə biləşmələri şəklindədir.

Topic.az redaksiyası
Dərc olunma tarixi: 12.04.2019 Baxış sayı:  1155 Müəllif: 
civə elementi

civə elementi

Civə bütün mayelərin içərisində ən ağırıdır. Onun xüsusi çəkisi 13,59 qr/sm3- dur. Qaynama dərəcəsi 357°, donma dərəcəsi 39°, atom ağırlığı isə 200, 61-dir. Civənin kimyəvi işarəsi Hg (Hydrargyrum yunan sözü olub mənası gümüşü rəngdə olna maye metal deməkdir). Atom sayı 80-dir. Civənin donma temperaturunun çox yüksək olması səbəbi ilə o maye halındadır

Bu element daha çox Meksika, İspaniya, İtaliya, Kaliforniya və Perudadır. Civə əldə etmək üçün qızdırılır, kükürt diokit və civə buxarına ayrılır. Civə buxarı artdıqca, maye halındakı civə əldə olunur. Civə buxarı rəngsizdir. Yerə töküldükcə yuvarlaq damlalar formasında yığılır.

Civə buxarları havadan 7 dəfə ağır olub, həddən artıq zəhərlidir. Civə buxarları və onun birləşmələri fövqəladə təhlükəli maddələr sırasına daxil olub, yüksək qatılıqda belə iyə və qıcıqlandırıcı təsirə malik deyil. Civə güclü kumulyativ təsirə malikdir. Civə buxarlarının təhlükəli xassələrindən biri də onun taxta, divar kağızı, plastik kütlə səthlərinə boya kimi aktiv hopmasıdır. Yüksək qatılığı belə heç bir rəngə, iyə və dərhal qıcıqlandırıcı təsirə malik deyil. Buna görə insan özü də bilmədən uzun müddət civə ilə çirklənmiş otaqda qala bilər.

Civə nələrdə istifadə olunur?

İnsanlar sənaye və kənd təsərrüfatı məqsədləri üçün 3500 ildir ki civə istifadə edirlər. Civə 300 ° -dən aşağı olan temperaturdan təsirlənmədiyi üçün ondan güzgü hazırlanmasında, gümüş və qızıl mədənlərində, termometr və barometr kimi əşyaların hazırlanmasında istifadə olunur. Bundan əlavə civədən mikrob qırıcı kimyəvi maddələrin təmizlənməsində, göbələkləri məhv etmək üçün, kağız, boya, plastik məhsulların istehsalında da istifadə olunur. Tibbdə müalicə məqsədilə də civədən istifadə olunur.

Civənin zərərləri

Civə kanserogendir. Civə zəhərli bir maddədir. Tənəffüs, mədə və dəri yolu ilə əmilir. Orqanizmdən çıxması olduqca çətin olduğu üçün bədəndə yığılır, artır. Civə uçan bir elementdir. Uzun müddət tənəffüsə məruz qalan insanlarda böyük problemlər yaradır.

İnsanlarla təmasda sinir sisteminə əhəmiyyətli ziyan vura bilər. O, bədəndən atılmır və civənin buxarı hüceyrə membranından keçərək beynə çatır.

Civə buxarı toxumalara yerləşdikcə zamanla toxumalarda yığılır və nevroloji problemlərə səbəb ola bilər. Vaxtında diaqnoz qoyulsa da, müalicə üsulu problemləri aradan qaldıra bilməz. Hətta ölümlə nəticələnə bilir.

Civənin insan orqanizmasına olan zərərləri:

Sinir sistemi pozulmasına səbəb ola bilər.

Beynin işləməsinə zərər ola bilər.

DNT və xromosomlara zərər verə bilər.

Dəri yaralarına, allergik reaksiyalar, yorğunluq və baş ağrılarına səbəb ola bilər.

Beyin funksiyasının zədələnməsi yaddaş itkisinə, öyrənmə əlilliyinə, titrəmələrə, vizual pozuntulara, karlığa , əzələ koordinasiyasının itkisinə səbəb ola bilər

Civə dağılarsa nə etməli?

İlkin tibbi yardım olunmalıdır. Civə və onun buxarları ilə zəhərlənməyə məruz qalma əlamətləri müşahidə edildikdə dərhal təhlükəli zonanın tərk edilməsi vacibdir. Bundan sonra əgər civə orqanizmə həzm sistemi ilə daxil olubsa, onda zərərçəkmişin mədəsi əvvəlcə   20-30 qr aktivləşdirilmiş kömür qatılmış su və ya su ilə qarışdırılmış yumurta ağı ilə bolluca yuyulur və ardınca süd verilir. Düyü və ya yulaf həliminin verilməsi tövsiyə olunur. Sonda isə zərərçəkmişə işlətmə dərmanı verilməsi məsləhət görülür. Həkim gələnə qədər burun, göz və ağız boşluğu 2%-li soda məhlulu ilə yuyulmalı, zərərçəkmişi mümkün qədər xəstəxanaya tez çatdırmaq lazımdır.

Civəyə birbaşa əl ilə toxumaq olmaz. Termometr dağılan ərazi çox yaxşı havalandırılmalıdır. Tozsoran istifadə eləmək olmaz. Yuvarlaq civə dairələri kənardan mərkəzə yığılaraq toplanmalıdır. Tualet, su kanalizasiya kimi yerlərə tökmək olmaz. Qapağı yaxşı bağlanan su su dolu qaba qoyulmalıdır. Tökülən ərazilərə ayaq basmaq, yerimək olmaz.

Məişət şəraitində insanların ən çox rastlaşdığı təhlükələrdən biri də termometr sınması nəticəsində civənin ətrafa dağılmasıdır. Civənin təcili yığılması və ləğv edilməsi – demerkurizasiya adlanır.

Termometr qırılarsa-civə

Termometr qırılarsa-civə

  • Demerkurizasiyanı həyata keçirmək üçün lazım olan ləvazimatlar:
  • civə və çirklənmiş materialı yığmaq üçün ağzı kip bağlanan şüşə banka (100-ml-lik və daha böyük);
  • çirklənmiş əşyaları yığmaq üçün böyük polietilen kisələr;
  • tibbi şpris, yoğun iynə və ya məftil, nazik ucluqlu armudvari rezin pipetka;
  • pambıq, yapışqan plastır kəsikləri;
  • rezin əlcəklər, stolüstü lampa;
  • oksidləşdirici kimyəvi maddələr (dezinfeksiya edici və ağardıcı xüsusiyyətlərə malik olan maddələr), tərkibində xlor olan birləşmələr (xlorinol və s.)
  • kalium permanqanat və ya yod məhlulu;
  • sintetik tərkibli üst geyimləri (civə buxarları ilə az çirklənən);

Demerkurizasiya aşağıdakı ardıcıllıqla aparılır:

civə

civə

1.Civə dağılmış otaqdan insanları təcili çıxartmaq və qapını bağıayaraq həmin otağı izolyasiya etmək, tənəffüs orqanlarını civə buxarlarından qorumaq üçün ağızı yaş dəsmalla bağlamalaq lazımdır.

2.Otaqda civənin buxarlanmasının qarşısını almaq üçün pəncərələri açaraq temperaturun aşağı salınmasını təmin etməli və dağılmış civənin üzərini isladılmış kağız, qəzet, vərəq və ya əski parçası ilə örtmək lazımdır.( kondisioner və ventilyatoru işə salmaq olmaz)

3.Üzərinə civə dağılmış bütün əşyaları toplayaraq, evdən kənarlaşdrımaq lazımdır.

4.Civə damlalarını toplayarkən olduqca ehtiyatlı olmaq lazımdır. Bu zaman tozsaran cihazlardan istifadə etmək olmaz. Çünki tozsaran civə hissəciklərini ətrafa yaya bilər.

5.Dağılmış civənin damlalarını toplayarkən nazik ucluqlu armaudvari rezin pipetkadan, yoğun iynəli tibbi şprislərdən istifadə olunur. Civə damlaları yığıldıqdan sonra ağzı kip bağlanan şüşə bankalara doldurulur. Xırda damlaları isə yapışqan plastr vasitəsi ilə götürmək olar. Yarıq və oyuqlardakı civə isə ucuna pambıq dolanmış məftil vasitəsilə yığmaq mümkündür. Məftilin ucundakı pambıq tamponlara da kalium permanqanat və ya dezinfeksiya edici məhlullarla isladılması məsləhətdir. İstifadə olunmuş bütün əşyaları da bağlı şüşə bankaya atılmalıdır. Əgər civə damlaları parketin, döşəmənin altına keçmişdirsə, onda həmin hissələr sökülməli və çirklənmiş sahələr civədən azad edilməlidir. Toplanmış civəni zibil qutusuna və ya kanalizasiya xəttinə atmaq olmaz. Ağzı kip bağlanmış civə bankalarını eyvanda, qarajda və digər təhlükəsiz yerlərdə müvəqqəti saxlayıb, aidiyyəti qurumlara təhvil verilməlidir.

6. Gözə görünən civə damlalarını topladıqdan sonra demerkurizasiyanın kimyəvi mərhələsi başlayır. Bu zaman civənin buxarlanmasının qarşısını almaq üçün istifadə edilən maddələrə demerkurizatorlar deyilir. Demerkurizatorlar kimyəvi maddələr olub, civənin buxarlanmasının sürətini azaldır və civənin mexaniki yığılmasını asanlaşdırır. Civə dağılmış sahələr mexaniki təmizləmədən sonra mütləq demerkurizatorlar vasitəsilə kimyəvi işlənilməlidir. Civədən təmizlənmiş sahələr kalium permanqanat və sabunlu-sodalı məhlul ilə silinir. 30 dəqiqədən sonra silinmiş sahə quru əski ilə silinərək qurudulur. Sabunlu su olmadıqda məişət yuyucu vasitələrindən istifadə edilməsinə icazə verilir.

Sonda unutmamaq lazımdır ki, termometr istifadə edərkən ehtiyatlı olmalı, uşaqlardan kənarda, əlçatmaz yerlərdə saxlanmalıdır. Termometr haqqında məlumat vermək lazımdır.

Topic.az redaksiyası
Bu yazılar Topic.az saytının redaksiyası tərəfindən hazırlanmışdır. Yazılarda hər-hansı bir səhv, yalnış məlumat və ya digər problemlərə rast gəlsəniz [email protected] elektron ünvanımıza yazmağınızı xahiş edirik.

Ferritin nedir
Həyat tərzi   ⁄   01.06.2020   ⁄   38  baxış

Ferritin nədir? Ferritin əksikliyinə səbəb nədir?

İnsan bədəni üçün zəruri minerallardan biri olan dəmir, oksigen daşıyan qırmızı qan hüceyrələrində olan hemoglobinin (HGB) istehsalı üçün istifadə olunur. Dəmir səviyyəsinin aşağı olması qırmızı qan hüceyrələrinin lazımınca oksigenlənməməsinə və beləliklə daha az istehsalına səbəb olur. Nəticədə hüceyrələrdə və orqanlarda oksigen miqdarı azalır, yorğunluq, halsızlıq, başgicəllənmə kimi bir çox şikayətə yol açır. Qida yoluyla alınan dəmir mineralını orqanizmanın ehtiyaclarına uyğun olaraq saxlayan və buraxan ferritindir. Ferritin, dəmirin depolanması və sərbəst buraxılması üçün cavabdeh olan bir protein kompleksidir. Xalq arasında dəmir deposu olaraq da bilinən Ferritin, əsasən hüceyrələrdə və az miqdarda qan dövranında olur. Dəmirin depolanmasından cavabdeh olan bu protein laboratoriya müayinəsi ilə ölçülür. Ferritin analizi ilə bədəndəki dəmir miqdarı asanlıqla ölçülür.

Sarimsaq
Həyat tərzi   ⁄   20.05.2020   ⁄   98  baxış

Bu qidalar qaraciyəri təmizləyir

Orqanizmamızın ən vacib orqanlarından biri olan qaraciyərin təzələnməsində sağlım qidalanma böyük rol oynayır. Toksinləri xaric edərək yeniləyən bəzi qidalar qaraciyərin sağlamlığını qoruyur.

Həyat tərzi   ⁄   15.05.2020   ⁄   120  baxış

Ağrı kəsicidən 10 qat daha təsirli!

Albalı C vitamini tərkibi ilə virus və bakteriyalara qarşı mübarizə apararaq immunitet sistemini dəstəkləyir. Güclü bir ağrı kəsicidir. 20 ədəd albalının tərkibində 12-25 mq arasında olan “antosiyanin” maddəsi var ki, bu da ağrı kəsicidən 10 qat çoxdur.

qara duyu nedir
Həyat tərzi   ⁄   12.05.2020   ⁄   124  baxış

Qara düyü nədir? Qara düyünün faydaları nələrdir?

Qara düyü son illərdə faydaları ilə çox məşhur oldu. Tərkibində yüksək miqdarda lif və minerallar olan qara düyünün ürək xəstəlikləri və xərçəngdən qoruyucu ola biləcəyi də deyilir. Bəs bu qara düyü nədir, faydaları nədir? Qara düyü necə bişirilir?

Həyat tərzi   ⁄   29.04.2020   ⁄   160  baxış

D vitaminsiz qalmayın

D vitamininin koronavirusla mübarizədə bədən müqavimətini artırdığı barədə bir çox məlumatlar verilib. D vitamini bədən müqavimətində nə qədər böyük rol oynayır?

Həyat tərzi   ⁄   15.04.2020   ⁄   326  baxış

İmmuniteti çökdürən səbəblər

Dünyanın və ölkəmizin mücadələ apardığı COVID-19 virusu immunitet sisteminin nə qədər vacib olduğunu bizə xatırlatdə. Bəs, immunitet sistemimiz üçün nəyə diqqət etməliyik?

Reklam

Son yazılar

Ferritin nedir
Həyat tərzi   ⁄   01.06.2020   ⁄   38  baxış

Ferritin nədir? Ferritin əksikliyinə səbəb nədir?

İnsan bədəni üçün zəruri minerallardan biri olan dəmir, oksigen daşıyan qırmızı qan hüceyrələrində olan hemoglobinin (HGB) istehsalı üçün istifadə olunur. Dəmir səviyyəsinin aşağı olması qırmızı qan hüceyrələrinin lazımınca oksigenlənməməsinə və beləliklə daha az istehsalına səbəb olur. Nəticədə hüceyrələrdə və orqanlarda oksigen miqdarı azalır, yorğunluq, halsızlıq, başgicəllənmə kimi bir çox şikayətə yol açır. Qida yoluyla alınan dəmir mineralını orqanizmanın ehtiyaclarına uyğun olaraq saxlayan və buraxan ferritindir. Ferritin, dəmirin depolanması və sərbəst buraxılması üçün cavabdeh olan bir protein kompleksidir. Xalq arasında dəmir deposu olaraq da bilinən Ferritin, əsasən hüceyrələrdə və az miqdarda qan dövranında olur. Dəmirin depolanmasından cavabdeh olan bu protein laboratoriya müayinəsi ilə ölçülür. Ferritin analizi ilə bədəndəki dəmir miqdarı asanlıqla ölçülür.

Sarimsaq
Həyat tərzi   ⁄   20.05.2020   ⁄   98  baxış

Bu qidalar qaraciyəri təmizləyir

Orqanizmamızın ən vacib orqanlarından biri olan qaraciyərin təzələnməsində sağlım qidalanma böyük rol oynayır. Toksinləri xaric edərək yeniləyən bəzi qidalar qaraciyərin sağlamlığını qoruyur.

Həyat tərzi   ⁄   15.05.2020   ⁄   120  baxış

Ağrı kəsicidən 10 qat daha təsirli!

Albalı C vitamini tərkibi ilə virus və bakteriyalara qarşı mübarizə apararaq immunitet sistemini dəstəkləyir. Güclü bir ağrı kəsicidir. 20 ədəd albalının tərkibində 12-25 mq arasında olan “antosiyanin” maddəsi var ki, bu da ağrı kəsicidən 10 qat çoxdur.

qara duyu nedir
Həyat tərzi   ⁄   12.05.2020   ⁄   124  baxış

Qara düyü nədir? Qara düyünün faydaları nələrdir?

Qara düyü son illərdə faydaları ilə çox məşhur oldu. Tərkibində yüksək miqdarda lif və minerallar olan qara düyünün ürək xəstəlikləri və xərçəngdən qoruyucu ola biləcəyi də deyilir. Bəs bu qara düyü nədir, faydaları nədir? Qara düyü necə bişirilir?

Həyat tərzi   ⁄   29.04.2020   ⁄   160  baxış

D vitaminsiz qalmayın

D vitamininin koronavirusla mübarizədə bədən müqavimətini artırdığı barədə bir çox məlumatlar verilib. D vitamini bədən müqavimətində nə qədər böyük rol oynayır?

Həyat tərzi   ⁄   15.04.2020   ⁄   326  baxış

İmmuniteti çökdürən səbəblər

Dünyanın və ölkəmizin mücadələ apardığı COVID-19 virusu immunitet sisteminin nə qədər vacib olduğunu bizə xatırlatdə. Bəs, immunitet sistemimiz üçün nəyə diqqət etməliyik?

Biznes və texnologiya   ⁄   01.04.2020   ⁄   271  baxış

Koronavirusla mübarizə məqsədilə texnoloji həlləri bir araya gətirən “virtual hackathon”a qeydiyyat başladı

Koronavirus (COVID-19) pandemiyası ilə mübarizə məqsədilə texnoloji həlləri bir araya gətirmək üçün Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı və “SUP.VC” Akselerasiya Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə “Global Virtual Hackathon” müsabiqəsi keçirilir.

Coca cola
Biznes və texnologiya   ⁄   11.03.2020   ⁄   170  baxış

“Coca-Cola İlə Fərq Yarat” inkubasiya və akselerasiya proqramına start verildi

Mart ayının 10-dan etibarən Coca-Cola Azərbaycan və İNNOLAND İnkubasiya və Akselerasiya Mərkəzinin tərəfdaşlığı ilə “Coca-Cola İlə Fərq Yarat” inkubasiya və akselerasiya proqramı başlamışdır. Proqramın məqsədi ölkənin sərinləşdirici içki sənayesində istehlakçılar və müştərilərin ehtiyaclarını daha yaxşı təmin etmək üçün qlobal trendlərə uyğun müasir texnoloji həllər tapmaq və bunun üçün milli gənc kadrlardan yararlanmaqdır.

Dehidrasiya nədir
Turizm   ⁄   02.03.2020   ⁄   277  baxış

Dehidrasiya nədir, bunun qarşısını necə almaq olar?

Temperatur və rütubət faizinin artdığı yay aylarında digər fəsillərə nisbətən maye ehtiyacı daha yüksəkdir. Bədən istiliyini hava istiliyinə nisbətən balansda saxlamaq üçün nəfəs alıb-vermə, tərləmə və idrar ilə istiliyini ifraz edər. İnsan bədəninin təxminən 65% -i sudan ibarətdir. Yetkin bir şəxs gündəlik orta hesabla 2,5 litr maye itirir. Maye itkisinə əlavə olaraq, bədənin elektrolit balansını tənzimləyən natrium, kalsium və kalium kimi minerallar xaric olur. Normal şəraitdə bədən, maye elektrolit balansını qorumaq üçün itirdiyi maye və elektrolitləri qida və su istehlakı ilə qarşılayar. Bədəndəki mayenin ümumi miqdarının azalması susuzluq hissi ilə özünü göstərir. Maye miqdarında azalmalar artdığda ciddi sağlamlıq problemləri yarana bilər.

Koronavirus - qorunmağın yolları
Həyat tərzi   ⁄   25.02.2020   ⁄   405  baxış

Koronavirusdan qorunmağın yolları

Əsasən heyvanlarda xəstəlik amili olan korona virus ailəsinə aid mutasiya keçirən və “2019-nCov” adı verilən virus, ötən ilin dekabr ayından başlayaraq Çinin Uhan şəhərində insanlar arasından yayılmağa başladı.